Fransiyada chiqindilar yoqilg‘i narxlari keskin oshgani sababli kamaymoqda. U iqlim maqsadlariga nega hali yetmayapti?

Fransiya issiqxona gazlari chiqindilarini kamaytirish bo‘yicha sa’y-harakatlarida kutilmagan rag‘batga ega bo‘lmoqda, biroq bu narxning oshishi bilan bog‘liq — iste’molchilar yoqilg‘i quyish shoxobchalarida buni sezmoqda.

Eron urushi tufayli keskin oshib ketayotgan yoqilg‘i narxlari odamlarni kamroq dizel sotib olishga va uyda gaz sarfini kamaytirishga undadi. Bu esa yordam berdi chiqindilarni kamaytirishga 2026-yilning birinchi yarmida 4,1 foizga — mamlakatning ekologik ta’sirini kuzatish uchun havo ifloslanishi va issiqxona gazlarini o‘lchaydigan fransuz tashkiloti Citepa ma’lumotlariga ko‘ra.

Fransiya hozir bu yil chiqindilarni 2,8 foizga kamaytirish yo‘lida, 2025-yildagi 2,1 foizdan yuqori. Bu o‘tgan yilga nisbatan 10 million tonna kamroq chiqindi degani.

Shunga qaramay, bu uzoq muddatli iqlim maqsadlariga erishish uchun kerakli tempdan hali past. Fransiya 1990-yil darajasiga nisbatan 2030-yilga kelib chiqindilarni yarmiga kamaytirishga intilmoqda, biroq bu maqsadga erishish yiliga taxminan 5 foiz kamayishni talab qiladi.

Yoqilg‘i narxlari fransuz iste’molchilariga zarba berdi

Chiqindilarning kamayishi asosan avtomobil bakini to‘ldirish narxi bilan bog‘liq. Yoqilg‘i narxlari yil boshidan beri keskin oshdi — Eron urushi Hormuz bo‘g‘ozi orqali neft yetkazib berishni to‘xtatgani sababli dizel 45 foizga qimmatlashdi.

Odamlar shundan beri oddiygina kamroq yoqilg‘i sotib oldi. 2026-yilning birinchi olti oyida dizel savdosi 7,3 foizga kamaydi. Xuddi shu davrda transport chiqindilari 4,5 foizga pasaydi.

Uylar va tijorat binolaridan chiqadigan chiqindilar yanada ko‘proq kamaydi — yilning birinchi yarmida 12 foizga, asosan isitish, suv va ovqat pishirish uchun tabiiy gaz sarfining kamayishi hisobiga.

Lekin bu pasayish tendensiyasi uzoq davom etishi dargumon. Citepa yilning ikkinchi yarmida chiqindilar atigi 1,3 foizga kamayishini kutmoqda, qisman Fransiya qo‘shni davlatlar uchun elektr energiyasi ishlab chiqarishda gaz turbinali elektr stansiyalaridan ko‘proq foydalanayotgani uchun.

Energetika sanoatining chiqindilari butun yil davomida 3,6 foizga oshishi kutilmoqda, transport va boshqa tarmoqlarda kamayish davom etayotgan bo‘lsa ham.

Fransiya ekologik o‘tish vaziri Monik Barbut bu pasayishni “rag‘batlantiruvchi” deb atadi, biroq AFP ma’lumotlariga ko‘ra, u bu “iqlim maqsadlarimizga erishish uchun hali yetarli emas”ligini tan oldi.

Global chiqindilar 2020-yildan beri birinchi marta kamayishi mumkin

Yevropaning boshqa qismlarida chiqindilar barqaror — agar sekin bo‘lsa-da — pasayish yo‘lida.

Germaniyada 2026-yilning birinchi yarmida neftga bo‘lgan talab pasaygani sababli chiqindilar taxminan 2 foizga kamaydi. Biroq Agora Energiewende tahlil markazi ogohlantirdi ki, mamlakat yillik chiqindilar chegarasidan taxminan 10 million tonnaga oshib ketishi mumkin — bu 2019-yilda o‘zining ramziy ma’noli iqlim qonunini qabul qilgandan beri birinchi marta sodir bo‘ladi.

Yuqori energiya narxlari Yevropa xonadonlarini qazilma yoqilg‘iga arzonroq alternativalar izlashga undadi. Issiqlik nasoslarining savdosi 25 foizga oshdi 2026-yil boshida Fransiya, Germaniya va Polshada, va elektr avtomobillar savdosi ham urush boshlangandan beri keskin oshdi. Shu bilan birga, quyosh energiyasi fevralda urush boshlanganidan beri YIga gaz importida taxminan 37,4 milliard yevro tejashga yordam berdi.

Yevropadan tashqarida ham chiqindilar kamaymoqda. Xitoyda2026-yilning ikkinchi choragida neft ishlatilishi 9 foizga kamaydi, karbonat chiqindilari esa 1 foizga pasaydi — Xitoy chiqindilarining kamayishi birinchi marta ko‘mir emas, balki neft bilan bog‘landi.

Carbon Brief tashkilotining XIE (IEA) prognozlariga asoslangan so‘nggi hisobotiga ko‘ra, global qazilma yoqilg‘idan chiqadigan CO2 chiqindilari bu yil taxminan 0,5 foizga kamayishi mumkin, bu 2020-yilda uy qarovi buyruqlari tufayli keskin pasaygandan beri yillik kamayishning birinchi bo‘lardi.

XIE urush tugagach neftga bo‘lgan talab oshishini kutmoqda, biroq quyosh va shamol energiyasi, atom energiyasi, elektr avtomobillar va issiqlik nasoslarining keng qo‘llanilishi narxlar barqarorlashgandan keyin ham qazilma yoqilg‘i sarfini past ushlab turishi mumkin. Bu texnologiyalar 2025-yilda dunyo bo‘ylab taxminan 3 milliard tonna CO2 chiqindisining oldini olishga yordam berdi, agentlik ma’lum qiladi.