10-sentabr kuni Toshkent viloyati Chirchiq shahridagi Sadriddin Ayniy ko‘chasida kombaynlar ortilgan yarim tirkama yuk mashinasidan uzilib ketdi. U nishab yo‘ldan pastga harakatlanib, keksa er-xotin — Gulbi Turdiqulova va Abduvali Berdibekovning xususiy uyiga borib urildi. Yarim tirkama g‘isht devor, uy devorlari va tomning bir qismini vayron qildi, ichki bezaklar, mol-mulk hamda gaz quvuriga zarar yetkazdi.
Hodisa kuni ichki ishlar organlari xodimlari tomonidan olingan surat.
"Gazeta"da reklama
Chirchiq shahar hokimligi ma’lumotiga ko‘ra, hodisa holatlarini shahar Yo‘l harakati xavfsizligi bo‘limi o‘rganmoqda. Ichki ishlar vazirligi esa shahar ichki ishlar organlari tekshiruv olib borayotganini bildirdi. Oradan bir oydan ko‘proq vaqt o‘tgan bo‘lsa-da, oila zararning rasmiy bahosini olmagan va hodisa uchun kim mas’ul deb topilgani haqida ma’lumotga ega emas. Gaz ta’minoti tiklanmagan, uyni ta’mirlashni esa yashovchilar o‘z kuchi bilan boshlagan.
“Tirkama mehmonxona zalini vayron qildi”
Gulbi Turdiqulova va Abduvali Berdibekov 1986-yilda Chirchiq shahridagi 8-Mart tor ko‘chasi, 5/1-uyga ko‘chib kelishgan. Bu yerda ularning farzandlari ulg‘aygan, keyinchalik esa o‘g‘il-qizlar oila qurib, alohida yashay boshlagan. Hozirda esa ushbu xonadonda faqat 72 yoshli Gulbi Turdiqulova hamda 74 yoshli Abduvali Berdibekov istiqomat qiladi.
Uy katta yo‘l bo‘yida, burilish va nishab nuqtada joylashgan. Oila bu yo‘l qismini xavfli deb hisoblaydi. Gulbi Turdiqulovaning aytishicha, bu hududda avval ham yuk mashinalari boshqaruvni yo‘qotib, yo‘l chetidagi to‘siqlarga va qo‘shnilarning uylariga urilgan.
“Ko‘rib turganingizdek, ko‘chamiz juda xavfli, burilishlar ko‘p. Mashinalar bir necha marta qo‘shnilarning uylari devorlariga urilgan, yo‘l bo‘yiga o‘rnatilgan himoya to‘siqlarini ham urib tushirgan. ZIL yuk mashinalari ham yo‘ldan chiqib ketib, uylarga urilishiga bir baxya qolgan. Bu haqda ichki ishlar bo‘limi xodimlariga ko‘p marta aytganmiz, ammo ular kelib, ko‘rib ketishdan nariga o‘tmagan. Biror natija bo‘lganini eslolmayman. O‘shanda bu voqealarni videoga olmaganimizga afsuslanaman. Hozir bunday holatlar bu yerda avval ham bo‘lganini isbotlay olardik”, — deydi Turdiqulova.
Uning ta’kidlashicha, 10-sentabr kuni soat taxminan 15:00 larda u namoz o‘qib bo‘lib, bozorga ketgan. Eri esa uyda qolgan. Abduvali Berdibekov odatda kunduzi mehmonxonadagi divanda dam olardi. Ammo o‘sha kuni u avval oshxonada ovqatlanib o‘tirgan va keyin zalga kirib yotishni rejalashtirgan.
Gulbi Turdiqulova. Foto: Mirolim Isajonov / Gazeta.
“Biz deyarli doim mehmonxonada bo‘lamiz. Yaxshiyamki, o‘sha kuni bozorga ketgan ekanman, erim ham hali yotib dam olishga ulgurmagandi. Xudo bizni asradi”, — deydi ayol.
Taxminan soat 15:30 da Abduvali Berdibekov qattiq zarbani eshitgan. U mehmonxonaga olib kiradigan eshikni ochmoqchi bo‘lgan, ammo ochilmagan: zarbadan uy konstruksiyalari siljib, o‘tish yo‘li to‘silib qolgan. Erkak boshqa eshikdan tashqariga chiqqanida, ikkita paxta terish kombayni ortilgan yarim tirkama uyga urilib, g‘isht devor va himoya to‘siqlarini vayron qilganini ko‘rgan. Er-xotinning aytishicha, platformada ikkita kombayn bo‘lgan. Hodisadan keyin olingan suratda ulardan biri ko‘rinadi.
Gulbi Turdiqulovaga voqea haqida taxminan soat 16:00 da xabar berishgan. U bozordan qaytganida uy vayron bo‘lgan, kombaynlar esa hovlida turgan.
Videodan skrinshot
“Buni ko‘rish juda qo‘rqinchli edi. Hamma har tomonga yugurib, nimadir qilayotgan, turli tashkilotlardan xodimlar kelgandi. Ammo men shok holatida edim, kim kelgani va qanday hujjatlar tuzilganini tushunmadim. Bu men va erim uchun katta zarba bo‘ldi. Qon bosimim ko‘tarilib ketdi, kelgan tibbiyot xodimlari ukol qilishdi. Erimning ham qon bosimi odatdagidan yuqori edi”, — deydi u.
Hodisa joyiga ichki ishlar, yo‘l harakati xavfsizligi, favqulodda vaziyatlar, gaz ta’minoti kabi tashkilotlardan xodimlar hamda shifokorlar voqea joyiga yetib kelgan.
Hodisa qanday sodir bo‘lgan?
Oilaning taxminiga ko‘ra, tirkama ulangan yuk mashinasi Sadriddin Ayniy ko‘chasi bo‘ylab yuqoriga harakatlangan. Burilishda mashina yengil avtomobil bilan to‘qnashgan. Zarba natijasida tirkamaning ulanish mexanizmi shikastlangan va u nishab yo‘ldan orqaga qarab harakatlangan.
Abduvali Berdibekov. Foto: Mirolim Isajonov / Gazeta.
“Yarim tirkama juda uzun — taxminan 20 metr edi. Ikkita kombayn bilan birga uning og‘irligi, mening hisobimcha, 50−60 tonna bo‘lgan. Keyin bilishimcha, yuk mashinasi burilayotganda qarshisidan yengil mashina chiqqan. To‘qnashuv bo‘lgan, haydovchi o‘ngga burilgan, shunda tirkamaning mahkamlagichi dosh bermagan. Tirkama ajralib chiqib, nishabdan orqaga qarab ketgan. Avval qo‘shnimiz Tohirning uyiga tegib o‘tgan, keyin bordyurdan oshib, himoya to‘siqlarini buzib, bizning uyga urilgan”, — deydi Berdibekov.
Er-xotin hodisani o‘z ko‘zi bilan ko‘rmagan. Ular voqealar ketma-ketligini guvohlarning gaplari asosida tiklagan. Rasmiy idoralar esa tirkama yengil avtomobil bilan to‘qnashganini hozircha tasdiqlamagan. Ichki ishlar vazirligi tirkama texnik sabablarga ko‘ra ajralib ketganini ma’lum qilgan.
Gulbi Turdiqulova bu yo‘nalishda yuk mashinalari harakati taqiqlanganini bildirib, og‘ir va yirik gabaritli yuklarni tashish tartibiga ham savol qo‘ymoqda.
“Bu yerda yuk mashinalari harakatlanishi taqiqlangan va yo‘lning 12 foiz nishab ekanidan ogohlantiruvchi belgilar mavjud. Demak, bunday mashinalar bu yo‘ldan yurmasligi kerak. Bundan tashqari, bu yirik gabaritli yuk. Mening tushunishimcha, bunday tashishda kuzatuv bo‘lishi, yo‘nalish esa oldindan tekshirilishi kerak”, — deydi ayol.
Kombaynlar ortilgan yarim tirkama. Surat hodisa kuni jabrlangan oila tomonidan olingan.
Hodisa oqibatlarini bartaraf etish bir necha soat davom etgan. Avval tirkamadan bir kombayn, keyin ikkinchisi olib chiqilgan. Yarim tirkamani ko‘tarish uchun birinchi kranning quvvati yetmagani sababli qo‘shimcha texnika chaqirilgan. Abduvali Berdibekovning aytishicha, texnikani hududdan olib chiqish ishlari yarim tungacha davom etgan.
“Texnika to‘liq olib chiqilganidan keyin hokimlik, gaz xizmati va militsiya vakillari uyimiz oldida yig‘ilishdi. Ertasi kuni soat 10:00 da yana shu yerda uchrashib, muammoni qanday hal qilish bo‘yicha gaplashishlarini aytishdi. Ertasi kuni ularni kutdik, ammo hech kim kelmadi”, — deydi u.
Texnika hovlidan olib chiqilganidan keyingina er-xotin uyga yetgan zararni to‘liq ko‘ra olgan. Zarba oqibatida mehmonxonaning tashqi devori bir qismi qulab tushgan, shift va tom shikastlangan, derazalar singan. Xonadagi mebel va maishiy texnika ham zarar ko‘rgan. Tirkama uy devori bo‘ylab o‘tgan gaz quvuri va hisoblagichga ham shikast yetkazgan. Oilaning aytishicha, 10-sentabrdan beri uyda gaz yo‘q.
Kombaynlar kimga tegishli?
Chirchiq orqali olib o‘tilayotgan kombaynlar davlatga qarashli qishloq xo‘jaligi texnikasi ishlab chiqaruvchisi — Toshkent traktor zavodi MCHJ uchun mo‘ljallangan. Korxona 2021-yil 21-martdan AgroTech Klaster brendi ostida faoliyat yuritadi. U Chirchiqda qishloq xo‘jaligi mashinasozligi klasterini tashkil etish doirasida tuzilgan. Zavodda traktorlar, don o‘rish va paxta terish kombaynlari ishlab chiqariladi.
Korxona bosh direktori Ulug‘bek Matkarimov Gazeta`ga kombaynlarni tashishni zavod tashkil qilmaganini aytdi. Uning so‘zlariga ko‘ra, transport kompaniyasini tanlash, haydovchini yollash va texnikani zavod hududiga yetkazib berish Xitoydagi Xinjiang Boshiran Intelligent Agricultural Machinery kompaniyasi zimmasida bo‘lgan.
Kombaynlar ortilgan yarim tirkama olib ketilganidan keyingi uy holati.“Shartnomaga ko‘ra, Xitoy kompaniyasi kombaynlarni zavodimiz hududigacha yetkazib berishi kerak edi. Haydovchilar va transportni ham ular yollagan. Yuk mashinasi bizga tegishli emas, haydovchi ham korxonamiz xodimi bo‘lmagan. Biz texnikani qabul qiluvchi tomonmiz, yetkazib berish uchun esa mahsulot yetkazib beruvchi javobgar”, — deydi Matkarimov.
Korxona tahririyatga taqdim etgan ma’lumotga ko‘ra, 2026-yil 9-iyunda Xinjiang Boshiran Intelligent Agricultural Machinery bilan shartnoma tuzilgan. Unda “Inkoterms-2020” qoidalari asosida CIP — Chirchiq sharti belgilangan. Unga muvofiq, Xitoy kompaniyasi tashuvchini tanlashi, u bilan shartnoma tuzishi, transport xarajatlari va sug‘urta pulini to‘lashi kerak bo‘lgan.
Matkarimov zavod logistika kompaniyasi bilan shartnoma tuzmagani sababli uning nomini bilmasligini aytdi. Tahririyatga yuk mashinasi va tirkama kimga tegishli ekani, haydovchi qaysi tashkilotda ishlagani haqida ham ma’lumot berilmadi. Haydovchi bilan bog‘lanishning imkoni bo‘lmadi.
Korxona, shuningdek, 12-sentabrda tuzilgan dalolatnomani ham taqdim etdi. Hujjat zavod, mahalla, shahar hokimligi va ichki ishlar organlari vakillari ishtirokida rasmiylashtirilgan. Unda kombaynlarni Xinjiang Boshiran jalb qilgan logistika kompaniyasi tashigani va yetkazilgan zararni to‘liq qoplashi kerakligi qayd etilgan.
Xitoylik yetkazib beruvchi esa zavodga yo‘llagan xatida hodisa oqibatlarini o‘z hisobidan bartaraf etishga tayyorligini bildirgan. Biroq hujjat asosan kombaynning shikastlanishi, uni diagnostikadan o‘tkazish va ta’mirlash masalalariga bag‘ishlangan. Unda zarar ko‘rgan uy egalarining ismlari, tovon puli miqdori va uni to‘lash muddatlari, shuningdek, kompensatsiyani olish tartibi ko‘rsatilmagan.
Nega oila va zavod ta’mirlash bo‘yicha kelisha olmadi?
Hodisadan keyingi kuni AgroTech Klaster bosh direktori va uning o‘rinbosari uy egalari bilan uchrashgan.
Gulbi Turdiqulovaning aytishicha, ular uyni ta’mirlashda yordam berishni va’da qilgan. Biroq ayol avval uyni tekshirish, yetkazilgan zararni baholash va korxona majburiyatlarini yozma ravishda belgilashni so‘ragan.
“Men uyga qarab, uni shunchaki yamash bilan ish bitmasligini aytdim. Vakillardan biridan: „O‘zingiz shunday uyda yasharmidingiz?“, deb so‘radim. Bunday zarbadan keyin uyni tekshirish, shikastlangan qismini buzib, qayta tiklash kerak. Men ikki variantni taklif qildim: yoki ular vayron bo‘lgan joy o‘rniga bizga kichikroq xona qurib berishsin, yoki komissiya chaqirib, barcha zararni baholashsin va shu miqdorda pul to‘lashsin. Shunda biz hammasini sifatli qilib o‘zimiz tiklay olamiz”, — deydi Turdiqulova.
Abduvali Berdibekovning aytishicha, korxona vakillari faqat “qo‘ldan kelgancha yordam berish”ni taklif qilgan. Biroq ular aynan qanday ishlarni bajarishga tayyorligi va ta’mirlash sifati uchun kim javobgar bo‘lishiga aniqlik kiritmagan. Oila tiklash ishlarining hajmi va muddatlari yozma ravishda belgilanishini so‘ragan.
“Ular qo‘ldan kelgancha yordam berishlarini aytishdi. Lekin „qo‘ldan kelgancha“ degani nimani anglatadi? Qanday materiallar olib kelishini, ish qay darajada sifatli bajarilishini va aynan nimani tiklashlarini bilmasdik. Agar ular shoshilib bir nechta g‘isht terib, tomni ko‘tarib ketishsa-yu, keyin zilzila bo‘lsa yoki shift yana qulab tushsa, kim javob beradi? Shuning uchun hamma ish qonuniy tartibda amalga oshirilishini so‘radik. Agar ta’mirlashni xohlashmasa, uning qiymatini to‘lashsin, biz o‘zimiz ustalarni yollaymiz”, — deydi Abduvali Berdibekov.
Er-xotinning aytishicha, suhbat davomida pul kompensatsiyasi masalasi ham ko‘tarilgan, ammo korxona vakillari oilaga pul berishga rozi bo‘lmagan. Gulbi Turdiqulova oila uyni tiklashga qarshi bo‘lmaganini ta’kidladi. Ular bajariladigan ishlar hajmini aniq bilishni va ta’mirdan keyin uy xavfsiz bo‘lishiga kafolat olishni istagan.
Korxona bosh direktori esa uchrashuvni boshqacha talqin qildi. Ulug‘bek Matkarimov Gazeta`ga bergan izohida yuk tashishni boshqa kompaniya tashkil qilgani sababli zavodning uylarni tiklash bo‘yicha yuridik majburiyati bo‘lmaganini aytdi. Shunga qaramay, uning so‘zlariga ko‘ra, korxona “insoniylik nuqtai nazaridan” yordam taklif qilgan.
“Biz uy egalari oldiga borib, qanday yordam kerakligini so‘radik: ta’mirlashmi, yuridik maslahatmi yoki boshqa narsami? Bu bizning majburiyatimiz bo‘lmasa-da, shikastlangan qismlarni tiklashni taklif qildik. Mening tushunishimcha, keksa odamlar bunga rozi edi, ammo o‘sha yerda bo‘lgan yosh ayol hech narsa qilmasligimizni aytdi. U oilaning advokati borligini va masalani logistika kompaniyasi bilan hal qilishlarini tushuntirdi. Bu haqda tekshiruv o‘tkazgan organlarga ham ma’lum qildik”, — deydi Matkarimov.
Korxona o‘z pozitsiyasini tasdiqlash uchun 12-sentabrda tuzilgan, zavod, mahalla, hokimlik va ichki ishlar organlari vakillari imzolagan dalolatnomani taqdim etdi. Unda zavod uyning shikastlangan qismini ta’mirlashda yordam berishni taklif qilgani, biroq uy egalarining qarindoshi Jazira Baykuatova advokat bilan maslahatlashmaguncha ish boshlamaslikni so‘ragani qayd etilgan. Shuningdek, zarurat tug‘ilsa, korxona bilan qayta bog‘lanishini bildirgani yozilgan.
Biroq dalolatnomaga Jazira Baykuatova ham, uy egalari ham imzo qo‘ymagan. Shu sababli hujjat faqat uni tuzgan tomonlarning pozitsiyasini aks ettiradi va oila ta’mirlash yoki kompensatsiyadan uzil-kesil bosh tortganini tasdiqlamaydi.
Er-xotinning aytishicha, o‘sha kuni zavod vakillari bilan ularning o‘g‘li va kelini gaplashgan. Ular jabrlangan oilaning pozitsiyasini yetkazgan: bajariladigan ishlar hajmi aniqlanib, uyning xavfsizligi ta’minlanmaguncha ta’mirlashni boshlamaslikni bildirgan.
Murojaatlardan hozircha natija yo‘q
Uyni tiklash tartibi bo‘yicha korxona vakillari bilan kelisha olmagan oila advokatga murojaat qildi. 15-sentabr kuni uy egalari nomidan Chirchiq shahar hokimligi, shahar ichki ishlar bo‘limi va prokuraturaga arizalar tayyorlandi. Aniq yechim bo‘lmagach, 23-sentabr kuni oila prezidentning virtual qabulxonasiga yozdi.
“Qonunlarning hammasini bilmaganimiz, turli tashkilotlarga o‘zimiz qatnab yura olmasligimiz uchun advokat yollashga majbur bo‘ldik. Biz faqat bir narsani so‘radik: hammasi qonuniy bo‘lsin. Komissiya kelib, uyni ko‘zdan kechirsin, zararni hisoblasin va uni kim qoplashi kerakligini aytsin. Biz birovning narsasiga ko‘z olaytirayotganimiz yo‘q, faqat vayron bo‘lgan narsalarni tiklashni xohlaymiz. Ammo hozircha hech qanday natija yo‘q”, — deydi Gulbi Turdiqulova.
Chirchiq shahar hokimligi axborot xizmati Gazeta`ga oila murojaati kelib tushganini tasdiqladi. Murojaat shahar hokimligining uy-joy va qurilish xo‘jaligi bo‘limi tomonidan ko‘rib chiqilgan. Hodisa sabablarini aniqlash va unga huquqiy baho berish bo‘yicha shahar Yo‘l harakati xavfsizligi xizmati surishtiruv olib bormoqda.
Biroq hokimlik oila so‘ragan idoralararo komissiya tuzilgan-tuzilmaganiga aniqlik kiritmadi. Shuningdek, uy devorlari, tomi va boshqa konstruksiyalarining texnik holati tekshirilgani haqida ham ma’lumot berilmadi.
Hokimlikning ma’lum qilishicha, moddiy zarar miqdori va uni qoplash tartibini hodisaga huquqiy baho berilganidan keyin vakolatli organlar belgilashi kerak. Biroq javobda bunday baholashni aynan qaysi tashkilot o‘tkazishi lozimligi ko‘rsatilmagan.
“Hozirda uy egalari YTH oqibatida shikastlangan qismni ta’mirlamoqda. Tom qoplamasi to‘liq profnastilga almashtirildi, qurilish va ta’mirlash ishlari davom etmoqda. Agar mutaxassislar konstruksiyalar holati fuqarolar xavfsizligiga tahdid solishini aniqlasa, vakolatli tashkilotlar zarur choralarni ko‘radi”, — deyiladi hokimlik javobida.
Gaz ta’minoti masalasi hamon hal etilmagan. Hokimlik YTH oqibatida uyning gaz infratuzilmasi shikastlanganini tasdiqladi. Ma’muriyatning qayd etishicha, uni tiklash gaz ta’minoti tashkiloti vakolatiga kiradi va bu ish tarmoqning texnik holati tekshirilganidan keyin amalga oshirilishi mumkin. Mutaxassislar qachon tekshiruv o‘tkazishi va gaz ta’minoti qachon tiklanishi haqida esa ma’lumot berilmagan. Oilaning aytishicha, 10-sentabrdan beri uyda gaz yo‘q.
Ichki ishlar vazirligi matbuot kotibi Shohrux G‘iyosovning Gazeta`ga bergan ma’lumotiga ko‘ra, hodisa yuzasidan Chirchiq shahar IIB tomonidan Ma’muriy javobgarlik to‘g‘risidagi kodeksning 133-moddasi asosida surishtiruv olib borilmoqda. Ushbu modda haydovchining yo‘l harakati qoidalarini buzishi oqibatida yengil tan jarohati yoki ancha miqdorda moddiy zarar yetkazilgani uchun javobgarlikni nazarda tutadi.
Vazirlik xabarida uyga yetkazilgan zarar qonunchilikda belgilangan tartibda qoplanishi ham aytilgan. Biroq kompensatsiyani aynan kim to‘lashi, uning miqdori qanday aniqlanishi va jabrlanganlar qanday harakatlarni amalga oshirishi kerakligi tushuntirilmagan.
“Bizga hech kim yordam bermadi”
Zarar miqdori baholanishi va tiklash ishlari boshlanishini kuta olmagan oila uyning vayron bo‘lgan qismlarini o‘z hisobidan buzishga va tiklashga majbur bo‘ldi. Uy egalari tomni demontaj qildi, hozir esa shikastlangan devorni qayta qurmoqda. Keyin tomni profnastil bilan yopishdi.
“Yomg‘irli mavsum boshlanyapti, havo soviyapti. Xotinim bilan bu uyda ikkimiz qolganmiz. Bundan ortiq kuta olmadik, shuning uchun ta’mirlashni o‘zimiz boshladik. Uyning shikastlangan qismlarini buzdik, chunki ularni shu holatda qoldirish xavfli edi. Bizga hech kim yordam bermadi”, — deydi Abduvali Berdibekov.
Gulbi Turdiqulovaning qayd etishicha, hodisadan keyin dastlabki kunlarda kelgan idora vakillaridan so‘ng oilaning ahvolini so‘rab kelganlar bo‘lmagan.
“Bir oydan oshdi. Mahalladan ham, hokimlikdan ham, zavoddan ham holimizdan xabar olgani kelishmadi. Go‘yoki hech narsa bo‘lmagandek. Biz ko‘p narsa talab qilayotganimiz yo‘q. Asosiysi, moddiy va ma’naviy zararimiz qoplansin, sodir bo‘lgan voqea uchun kimdir javobgarlikni o‘z zimmasiga olsin”, — deydi u.
Oilaning qo‘shnisi Botirali Rahmonberdiyevning fikricha, bu hududda yo‘l harakati xavfsizligini kuchaytirish, avtomobillar tezligini nazorat qilish va yo‘l chetidagi himoya to‘siqlarini qayta ko‘rib chiqish kerak. Uning aytishicha, mahalliy aholi bu yo‘lning xavfli ekanini avval ham mas’ul tashkilotlarga bir necha marta bildirgan.
Oila hozircha ta’mirlash uchun qancha mablag‘ sarflanganini hisoblamagan. Ular ta’mirlash ishlarini boshlangani zararni qoplash yoki hodisa uchun mas’ullarni aniqlash talabidan voz kechishni anglatmasligini ta’kidlamoqda.
Hozircha uyning texnik holati bo‘yicha rasmiy xulosa, yetkazilgan zararning aniq miqdori va kompensatsiya to‘lash majburiyati kimning zimmasiga yuklatilishi ma’lum emas. Biroq oila o‘z uyini tiklash uchun xarajat qilishda davom etmoqda.
