YI metan qoidalari bir yillik kechikishga duch kelmoqda, ekologik norozilik keltirib chiqarmoqda

Yevropa Komissiyasi chorshanba kuni importchilarga YI metan qoidalariga muvofiqlikni ko‘rsatish bo‘yicha birinchi muddatni orqaga surish taklifini berdi, kompaniyalarga 2029-yil mayigacha o‘z ta’minotlari YI standartlariga teng kelishini isbotlash uchun muddat berdi.

Taklif muvofiqlik xarajatlari va energiya xavfsizligidan xavotirda bo‘lgan sanoat va hukumatlar bosimi ostida kiritildi, ammo ba’zi YI mamlakatlarining uch yillik kechikish talablariga to‘liq javob bermadi.

Ekologik tashkilotlar bu qadamni qoralab, quyidagini ta’kidladilar: metan qoidalari Yevropaning energiya xavfsizligiga hech qanday tahdid solmaydi va hozirgi ta’minot inqirozi, aksincha, Hormuz bo‘g‘ozi orqali yuk tashishni buzgan AQSH–Isroilning Eronga qarshi urushi bilan bog‘liq.

Komissiya taklifiga ko‘ra, YI tashqarisidan neft, gaz va ko‘mir importchilarari blok metan qoidalariga rioya qilish uchun qo‘shimcha vaqt oladi. Dastlab importchilar 2027-yil yanvarigacha o‘z yetkazib beruvchilarida YI qonunchiligi talab qilgan darajadagi metan chiqindilarini kuzatish va hisobot berish tizimlari mavjudligini ko‘rsatishi kerak edi.

Taklif etilgan o‘zgartirishlar bo‘yicha talab 2028-yildan qo‘llanila boshlaydi, birinchi hisobot va muvofiqlik isboti 2029-yil 31-maygacha taqdim etiladi va oldingi yilgi ta’minotlarni qamrab oladi.

YI hukumatlari va sanoat energiya bozorlaridagi tartibsizliklar fonida kechikishni talab qilmoqda, iqlim faollari esa Bryusselni inqirozning asosiy sabablarini hal qilmasdan yaqinda qabul qilingan qonunni kuchsizlantirishda ayblamoqda.

YI mamlakatlari metan qoidalarini 2024-yil maydaqabul qilib, eng kuchli issiqxona gazlaridan birini cheklash chora-tadbirlari doirasida energiya sektoridagi chiqindilarni o‘lchash, hisobot berish va tekshirish talablarini joriy qildi.

Ammo narxlarni oshirib, dizel va gaz ta’minotigatahdid solgan so‘nggi energiya inqirozi qoidalar tanqislikni kuchaytirishi mumkinligi haqidagi xavotirlarni kuchaytirdi.

Fransiya prezidenti Emmanuel Macron yaqinda 2027-yil boshida kuchga kirishi kerak bo‘lgan talablarni kechiktirish bo‘yicha sanoat chaqiriqlariga qo‘shildi.

"Uzoq muddatli ta’minot qiyinchiliklariga tayyorgarlik ko‘rish jarayonida Yevropa ishlab chiqarish quvvatlarini kuchsizlantirmaslik ham muhim", — dedi Komissiya raisi Ursula von der Leyenga yozgan maktubida Macron.

YIning eng katta suyultirilgan tabiiy gaz (STG) yetkazib beruvchisi bo‘lgan AQSH ham qoidalarning amerikalik energiya kompaniyalariga ta’siri haqida qayta-qayta shikoyat qilgan.

Jarimalarni to‘xtatish

Komissiya allaqachon sanoatga qilingan imtiyoz sifatida, jumladan, ayrim jarimalarning uch yillik to‘xtatilishinitaklif qilgan edi. Lekin muvofiqlik muddatini rasman kechiktirmagan edi.

YI metan qonuni qazilma yoqilg‘i importchilaridan ishlab chiqarish bilan bog‘liq chiqindilar haqida ma’lumot taqdim etishni talab qiladi.

Amalda importchilar murakkab ta’minot zanjirining boshqa uchida, minglab kilometr uzoqlikda faoliyat yurituvchi ishlab chiqaruvchilardan ishonchli ma’lumotlarni to‘plashga to‘g‘ri kelishi mumkin.

Importchilar jarimalar to‘xtatilishi taklif etilganiga qaramay, hukushiy noaniqlik bilan yuz tutayotganini aytib, qo‘shimcha vaqt va aniqroq majburiyatlar talab qilmoqda.

Ekologik tashkilotlar esa hatto cheklangan kechikish ham qo‘shimcha imtiyozlarga yo‘l ochishi va Yevropaning energiya xavfsizligini deyarli yaxshilamasligi mumkinligi haqida ogohlantirmoqda.

Ular qonunchilikni qayta ochish allaqachon kuzatish va hisobot tizimlariga investitsiya kiritgan kompaniyalar va ishlab chiqaruvchi mamlakatlarga zarar yetkazishi hamda YI qoidalariga bo‘lgan ishonchni pasaytirishi mumkinligini ta’kidlaydi.

Environmental Investigation Agency tashkilotining katta kampaniyachisi Jack Corscadden YI metan qoidalarini joriy etish va hozirgi energiya ta’minoti muammolari o‘rtasida isbotlanadigan bog‘liqlik yo‘qligini aytdi.

"Rekord issiqlik to‘lqinlari va o‘rmon yong‘inlari bilan o‘tgan yozdan so‘ng Komissiya qazilma yoqilg‘i ishlab chiqaruvchilari va eksportchilarini ko‘nglini topish uchun ushbu muhim iqlim qonunchiligini kechiktirib, Yevropa fuqarolariga qarshi xiyonat qilmoqda", — dedi Corscadden.

Climate Action Network Europe nodavlat tashkilotining qazilma yoqilg‘isiz dasturi menejeri Esther Bollendorff YI metan qoidalarini kechiktirish iqtisodiy yoki strategik jihatdan ma’nosiz ekanini aytdi.

"Yana bir energiya narxlari inqirozi va gaz bozoridagi taranglik davrida metan emissiyasini kamaytirish YI asosiy qazilma yoqilg‘i yetkazib beruvchilaridan 40 milliard kub metrdan ortiq gazni ochib berishi mumkin — bu 2025-yilda YI import qilgan AQSH STG hajmidan ko‘proq", — dedi Bollendorff.

Komissiya taklifi hozircha Yevropa Parlamenti va YI hukumatlarining tasdig‘ini talab qiladi. U payshanba kuni Bryusselda bo‘lib o‘tadigan sammitda YI rahbarlari tomonidan Yevropa raqobatbardoshligi va oshib borayotgan energiya narxlarihaqidagi kengroq tashvishlar bilan birga muhokama qilinishi rejalashtirilgan.