Asosiy ma’lumotlar
- Trump Grenlandiyani AQSH va Yevropa mudofaasi uchun "tengsiz" deb atadi va orolda neft, gaz va mineral qidirish boshlanishini e'lon qildi.
- Sentyabrda imzolangan bitim AQSHga Pituffik bazasini modernizatsiya qilish hamda Narsarsuaq va Mestersvigda yangi mudofaa hududlari tashkil etish imkonini beradi.
- Daniya va Grenlandiya rahbarlari bitimni ma'qulladi, biroq u Trumpning hududni qo'lga olish istig'ini to'liq qondirmadi.
AQSH prezidenti Donald Trump chorshanba kuni Grenlandiyani AQSH va Yevropa xavfsizligi uchun "tengsiz" deb maqtadi va Amerikaga kelajakdagi har qanday hujum Arktika oroli orqali o'tishi kerak bo'lishini aytdi.
REKLAMA REKLAMAGrenlandiya "AQSH va Yevropa mudofaasi hamda hujumi nuqtayi nazaridan xavfsizlik maqsadida tengsiz", dedi Trump Truth Social tarmog'idagi xabarida.
U AQSHga kelajakdagi hujumlar Grenlandiya orqali bo'lishi kerakligini qo'shib aytdi: "u yerda bizning mudofaamiz dronlar, raketalarni yoki hali tasavvurga ham kelmagan har qanday boshqa qurol turlarini muntazam ravishda urib tushiradi".
Trump, shuningdek, Grenlandiyada neft, gaz va mineral resurslarni qidirish ishlarining boshlanishga tayyorlanayotganini aytdi.
Trump Kopengagenda strategik jihatdan muhim ahamiyatga ega bo'lgan Arktika hududini kuch bilan olib o'tish bilan tahdid qilgandan so'ng, Vashington Grenlandiya va Daniya rahbarlari bilan xavfsizlik bitimi imzoladi.
Rossiya va AQSH o'rtasidagi raketalarning eng qisqa yo'li ustida joylashgan Grenlandiya Trump xohlayotgan "Oltin gumbaz" mudofaa qalqoni uchun juda strategik joy hisoblanadi.
Shuningdek, orolda ishlanmagan nodir yer metallari zaxiralari mavjud bo'lib, qutb muzlarining erishi yangi dengiz yo'nalishlarini ochganda u muhim o'yinchi bo'lishi mumkin.
"Ulkan neft, gaz va mineral qidirish ishlari bizning yangi va go'zal Grenlandiyamizda boshlanishga tayyorlanmoqda!" dedi Trump Truth Social xabarida.
Mutaxassislarga tayanib, Trump "osongina qazib olinadigan neft miqdori dunyodagi deyarli... har qanday joydagidan ancha ko'p" deb aytdi.
U amerikaliklarning mumkin bo'lgan ishtiroki tafsilotlarini keltirmadi.
Avgust oyida AQSH neft kompaniyasining Grenlandiyaning sharqiy chekka hududidagi tayyorgarlik ishlari haqidagi ommaviy axborot vositalari xabarlari orol aholisi va rasmiylarini bezovta qildi.
Trump sentyabr oyida Nyu-Yorkda BMT Bosh Assambleyasi doirasida Grenlandiya va Daniya rahbarlari bilan xavfsizlik bitimini imzoladi.
Daniya Tashqi ishlar vazirligi tomonidan onlayn tarqatilgan bitim shartlariga ko'ra, AQSHga hozirgi Pituffik kosmik bazasini modernizatsiya qilish va kengaytirish hamda Narsarsuaq va Mestersvigda yangi mudofaa hududlari tashkil etish orqali Grenlandiyadagi harbiy mavjudligini kengaytirishga ruxsat beriladi.
Bitim, shuningdek, AQSHga Grenlandiya bo'ylab mudofaa hududlari orasida "quruqlik, havo va dengiz orqali, hududiy suvlarni ham o'z ichiga olgan holda" erkin kirish va harakatlanish imkonini beradi.
Bitimga ko'ra, amerika samolyotlari orolning istalgan hududi ustidan uchib o'tish va u yerda qo'nish huquqiga ham ega bo'ladi.
Daniya bosh vaziri Mette Frederiksen ham, Grenlandiya bosh vaziri Jens-Frederik Nielsen ham bitimni ma'qulladi; bitim Trumpning hududni AQSH uchun qo'lga olish orzusiga to'liq mos kelmadi — u bu qadamni AQSHning "milliy xavfsizligi" uchun zarur deb hisoblagan edi.
Frederiksen bayonotida bitim "Arktika va Shimoliy Atlantika hududidagi umumiy xavfsizligimizni mustahkamlaydi" dedi, Nielsen esa bu "barchamiz uchun foydali" deb ta'kidladi.
Xabar qilinishicha, Sovuq urush davrining eng yuqori cho'qqisida AQSH Grenlandiyada 17 harbiy obyekt va 10 000 dan ortiq askarga ega bo'lgan.
Hozirda AQSH orolda faqat bitta bazani — Pituffik kosmik bazasini boshqaradi; AQSH kosmik kuchlari ma'lumotlariga ko'ra, u raketa ogohlantirish, raketalarga qarshi mudofaa va kosmik kuzatuv vazifalarini bajaradi.
