Tuzkan ko‘li – Jizzax cho‘l ko‘llari atrofida hayot va turizm

Jizzax viloyatining manzarasi tez o‘zgaradi. Mirzachul hududining katta qismida quruq yer va qumli maydonlar hukm suradi, toki ufqda katta suv havzasi ko‘ringuncha.

Tuzkan ko‘li Aydar-Arnasoy ko‘llar tizimi tarkibiga kiradi – bu O‘zbekistondagi eng yirik ichki suv maydonlaridan biri. Uning Och cho‘l va Qizilqum cho‘li oralig‘idagi joylashuvi ko‘lga mintaqada o‘ziga xos o‘rin beradi.

Mehmonlar uchun atrofdagi manzara bilan kontrast diqqatga sazovor joylardan biridir. Mahalliy aholi uchun ko‘llar baliqchilik, turizm va boshqa faoliyat turlari orqali daromad manbai bo‘lgan amaliy ahamiyatga ega.

Cho‘l o‘rtasidagi ko‘l

Tuzkan O‘zbekistonning eng yirik ko‘llaridan biri bo‘lib, uzoq vaqtdan beri atrofdagi aholi hayoti bilan bog‘liq.

Mahalliy aholi baliqchilikka tayanadi, turizm esa yana bir daromad manbini yaratdi. Mehmonlar suv bo‘yida vaqt o‘tkazish, baliq ovlash va dam olish uchun keladi, ba‘zilari Tuzkanning minerallarga boy suvlarini salomatlik va sog‘liq uchun foydali deb hisoblab izlaydi.

Ulug‘bek Musulmonov ismli sayyohning aytishicha, tabiiy muhit uning tashrifining asosiy sabablaridan biri bo‘lgan.

«Bu yerga kelishimizning asosiy sababi – tabiiy muhit va Tuzkan ko‘lining sog‘liqqa foydasi», – deydi u va ba‘zi mehmonlar ma‘lum salomatlik muammolarini yaxshilash umidi bilan kelishini qo‘shimcha qiladi.

Ko‘l, shuningdek, kengroq Aydar-Arnasoy tizimining bir qismi bo‘lib, u yerda baliqchilik yaqin atrofdagi aholi uchun muhim iqtisodiy faoliyat bo‘lib qolmoqda.

Atrofdagi hudud asta-sekin mehmonlar uchun infratuzilma yaratdi va ko‘llar bilan bog‘liq an‘aviy faoliyat yonida turizm iqtisodiyotini shakllantirdi.

Turizm suv bo‘yida o‘rnashmoqda

Qo‘shni Aydarkul ko‘li qirg‘og‘ida Aydarkul kurorti mehmonlar uchun turar joy va dam olish inshootlarini rivojlantirdi.

Kurortda 225 xona bo‘lib, 600 mehmongacha qabul qila oladi. Infratuzilmaga oddiy xonalar, kapsula uslubidagi turar joylar, restoranlar, plyaj va mahalliy tilda tapchan deb ataladigan soyalangan ochiq maydonchalar, shuningdek qayiqlar va boshqa suv faoliyati turlari kiradi.

Operatsiyalar menejeri Jamshid Qorshiboyevning aytishicha, kurort yozgi mavsumda ko‘p sonli mehmonlarni qabul qilgan, jumladan O‘zbekiston, Rossiya va Qozog‘istondan kelgan sayyohlar ham bor.

Bayram va konsertlar kabi dam olish kunlari tadbirlari kurort dasturining bir qismiga aylangan. Suzish, qayiqda suzish va plyajda vaqt o‘tkazish mehmonlar uchun mavjud asosiy faoliyat qatorida.

Kurortda, shuningdek, massaj va gidromassaj kabi muolajalarni taklif qiluvchi tibbiyot markazi mavjud. Kurortda istiqomat qiluvchi mehmonlar turar joy paketi doirasida bitta bepul muolaja olishlari mumkin.

Kurortning Aydarkul yonidagi joylashuvi mehmonlarga suvlari sho‘rroq va minerallarga boy bo‘lgan Tuzkanga ham kirish imkonini beradi.

Baliq ovlash yana bir diqqatga sazovor joy bo‘lib qolmoqda. U yilning ma‘lum davrlarida cheklanadi, lekin yopiq mavsum tugagach qayta boshlanadi.

Ba‘zi mehmonlar uchun kunlik sayohat sifatida boshlangan tashrif tunda qolishga aylanadi.

O‘zgarib borayotgan manzil

Ko‘llar atrofidagi turizm rivoji sayyohlarning hududga yetib borish usulini ham o‘zgartirmoqda.

Ko‘llar yaqinidagi Arnasoyda yangi aeroport qurilgan, Do‘stlikdan Aydar-Arnasoy ko‘llar tizimiga qadar temir yo‘l qurilishi esa 2026-yilda boshlangan. Loyihalar O‘zbekiston va xorijdan keladigan mehmonlar uchun kirishni yaxshilashga mo‘ljallangan.

Bu rivojlanish ko‘l hududiga mintaqaviy turizmda kattaroq rol berishi mumkin, ayniqsa O‘zbekistonning mashhur tarixiy manzillaridan sayohat qilayotgan mehmonlar uchun.

Birlashgan Arab Amirliklaridan kelgan mehmon Ahmad Jabir Abdulloh Muhammad Al Harbi fikricha, yangi aeroport hududni kengroq xalqaro auditoriyaga tanitishga yordam beradi.

U ko‘l qirg‘og‘ini sokinlik va dam olish joyi deb ta‘riflaydi va uni o‘z vatanidagi hamda boshqa mamlakatlardagi odamlarga tavsiya qilishini aytadi.

Biroq hudud hali rivojlanmoqda va ba‘zi rejalashtirilgan inshootlar hali tugallanmagan.

Mehmonlarning xavfsizligini ta‘minlash

Mehmonlar soni ortishi bilan xavfsizlik dam olish hududini boshqarishning yana bir qismiga aylandi.

Aydar-Arnasoy dam olish hududi 2025-yil noyabrdan beri faoliyat yuritadi, xavfsiz turizm xodimlari kechayu kunduz ishlaydi.

Turizm politsiyasi xodimi Meyirbek Amirxanovning aytishicha, hudud shanba yoki yakshanba kunlari 6 000 dan 7 000 gacha mehmonni qabul qilishi mumkin.

Kuzatuv kameralari dam olish hududini qamrab oladi va Ichki ishlar vazirligining Qalqon xavfsizlik monitoringi tizimiga ulangan.

Eng ko‘p uchraydigan murojaatlar oilasidan ajralib qolgan bolalar va shaxsiy buyumlari yo‘qolgan mehmonlarga tegishli. Amirxanovning aytishicha, xodimlar o‘rtacha bir kunda besh-oltita bunday murojaat oladi va ularni paydo bo‘lgan sari hal qiladi.

Transport aloqalari yaxshilanishi bilan mehmonlar soni ortishi kutilmoqda, shu sababli katta olomonni boshqarish hudud rivojining muhim qismi bo‘lib qoladi.

Suv shakllantirgan manzara

Tuzkan tarixi uning o‘sib borayotgan turizm sanoatidan ancha keng.

Ko‘l tabiiy obyekt, ammo kengroq manzara inson faoliyatidan ham ta‘sirlangan. XX asrdagi sug‘orish va suv xo‘jaligi loyihalari mintaqaning gidrologiyasini o‘zgartirdi va kengroq Aydar-Arnasoy ko‘llar tizimining shakllanishiga hissa qo‘shdi.

Bugungi kunda natija – quruq cho‘l va dasht bilan o‘ralgan katta suv maydonlaridan iborat o‘ziga xos manzara.

Qirg‘oqlar bo‘ylab dam olish hududlari faoliyatning yana bir qatlamini keltirdi. Oilalar dam olish kunlarini yig‘ilishadi, mehmonlar suzadi va baliq ovlaydi, kurortlar esa turar joy va tashkil etilgan ko‘ngilochar tadbirlarni taqdim etadi.

Mahalliy aholi uchun ko‘llar kundalik iqtisodiy hayot bilan bog‘liq bo‘lib qolmoqda. Mehmonlar uchun esa ular Jizzaxning ochiq dasht haqidagi odatiy tasavvuridan uzoqda boshqacha tajriba taklif etadi.

Rejalashtirilgan transport aloqalari tugallangach, ko‘llarga ko‘proq mehmon keltirishi kutilmoqda.

Manzaraning o‘zi asosiy diqqatga sazovor joy bo‘lib qolmoqda: ufqqa cho‘zilgan suv va undan narida quruq tekisliklar hamda cho‘l.